ASML lao dốc: Tin đồn liệu có đủ để phá vỡ thế độc quyền?

Cổ phiếu ASML, doanh nghiệp sản xuất thiết bị bán dẫn lớn nhất thế giới và được nhiều người xem là công ty công nghệ quan trọng nhất châu Âu, đã có thời điểm giảm tới 8% trong phiên giao dịch ngày thứ Hai. Đà bán tháo mạnh đến mức Sở Giao dịch Chứng khoán Amsterdam phải tạm ngừng giao dịch cổ phiếu này.

Nguyên nhân khiến cổ phiếu giảm mạnh xuất phát từ thông tin cho rằng Trung Quốc sắp bắt đầu sản xuất hàng loạt các hệ thống quang khắc DUV (ArF). Tuy nhiên, điều này thực sự có ý nghĩa gì đối với thị trường và đối với ASML?

Nhiều câu hỏi hơn là câu trả lời

Đằng sau một thông tin tưởng chừng đơn giản lại là hàng loạt giả định, nghi vấn và câu hỏi chưa có lời giải, trong khi các dữ kiện cụ thể lại rất hạn chế.

• Các công ty "bí ẩn"

  • Nguồn tin ban đầu xuất phát từ một bài viết của Reuters, dẫn lời một nguồn tin ẩn danh trong ngành bán dẫn Trung Quốc. Theo nguồn tin này, một doanh nghiệp nhà nước quy mô nhỏ tại Thượng Hải đang chuẩn bị sản xuất các hệ thống DUV. Tuy nhiên, thông tin công khai về doanh nghiệp này gần như không tồn tại. Cho đến nay, vẫn rất khó xác định liệu các công ty được nhắc đến trong dự án này có thực sự tồn tại hay không.

• "Sản xuất hàng loạt" nhưng quy mô rất nhỏ

  • Điều mà một số nguồn gọi là "sản xuất hàng loạt" thực chất chỉ là kế hoạch sản xuất khoảng 5 máy trong năm 2026 và tối đa 20 máy trong năm 2027. Khó có thể xem đây là sản xuất quy mô lớn khi ASML hiện đã sản xuất hàng chục hệ thống DUV mỗi năm.

• Một cuộc đua của công nghệ cũ

  • Đối với ASML, mảng DUV hiện chỉ còn là một phân khúc mà công ty đang dần thu hẹp. Trọng tâm tăng trưởng của ASML hiện nay là EUV (Extreme Ultraviolet) - công nghệ tiên tiến hơn rất nhiều và là nền tảng để sản xuất các thế hệ chip hiện đại nhất.

• Không phải mọi hệ thống DUV đều giống nhau

  • Ngay cả khi các hệ thống DUV ArF của Trung Quốc thực sự tồn tại, thị trường vẫn chưa biết gì về: Độ phân giải, Độ ổn định, Tốc độ xử lý wafer và Tỷ lệ thành phẩm (yield). Chỉ cần những thông số này thấp hơn một chút cũng có thể khiến hiệu quả kinh tế của hệ thống giảm đi rất nhiều lần.

Nguồn: ASML

Tóm lại, bản thân mảng DUV – dù vẫn đóng góp gần 30% doanh thu của ASML – là lĩnh vực mà công ty đang dần rút lui để tập trung vào EUV, nơi mang lại biên lợi nhuận cao hơn đáng kể và tiềm năng tăng trưởng vượt trội. Vì vậy, ngay cả trong kịch bản ASML mất nhanh thị trường Trung Quốc đối với DUV, điều đó cũng chưa đủ để làm thay đổi triển vọng dài hạn của doanh nghiệp.

Thế độc quyền có thể bị phá vỡ?

Một câu hỏi quan trọng hơn là: Nếu Trung Quốc thực sự đã làm chủ công nghệ DUV, liệu việc sở hữu công nghệ EUV chỉ còn là vấn đề thời gian?

Câu trả lời gần như chắc chắn là không. Ngay cả khi Trung Quốc có thể sản xuất được một số lượng nhỏ máy DUV ArF, điều đó cũng chỉ giúp lấp đầy một khoảng trống trong năng lực sản xuất thiết bị quang khắc của nước này. Khoảng cách công nghệ giữa Trung Quốc và ASML vẫn còn rất lớn.

Quan trọng hơn, thiết bị của ASML không phải là các sản phẩm điện tử tiêu dùng có thể dễ dàng sao chép. Khoảng cách giữa DUV và EUV không đơn thuần là một bước tiến công nghệ. Đó không phải là một bước đi hay một cuộc chạy đua. Đó giống như một chuyến bay từ Trái Đất tới Sao Hỏa.

Để xây dựng được vị thế hiện nay, ASML đã mất nhiều thập kỷ hình thành một hệ sinh thái gồm hàng loạt doanh nghiệp siêu chuyên biệt, mỗi đơn vị phụ trách một linh kiện cực kỳ phức tạp trong hệ thống EUV. Ngay cả trong trường hợp một quốc gia có được toàn bộ một máy EUV hoàn chỉnh – điều vốn được bảo vệ nghiêm ngặt tương tự các công nghệ quân sự chiến lược – thì đó cũng mới chỉ là điểm khởi đầu. Việc xây dựng lại toàn bộ chuỗi cung ứng và năng lực sản xuất từ con số 0 vẫn sẽ mất rất nhiều năm. Trong kịch bản lạc quan nhất, việc tái tạo thành công công nghệ của ASML cũng sẽ cần ít nhất khoảng 10 năm, và thực tế có thể mất tới 20 năm..

Kết quả kinh doanh của ASML (2018 - 2026)

Đợt bán tháo hiện tại của ASML chủ yếu phản ánh phản ứng của thị trường trước một thông tin chưa được xác thực, trong khi nhà đầu tư dường như đã diễn giải quá mức những tác động tiềm tàng của nó. Ở thời điểm hiện tại, các yếu tố nền tảng cũng như triển vọng dài hạn của ASML vẫn chưa có sự thay đổi đáng kể.